Sleppa leiðarkerfi.

Landssamtökin Þroskahjálp - Aftur á forsíðu

Leiðari stjórnar

Leiðari stjórnar apríl 2010

 

Það hefur ekki farið fram hjá neinum að vorið er í nánd.  Daginn er farið að lengja og þá eykst okkur bjartsýnin og von um betri tíma.  Við sem störfum að baráttu fyrir bættum hag fatlaðs fólks höfum haft áhyggjur af minnkandi fjármagni til þjónustu við fatlað fólk og afleiðingum þess.  Þær áhyggjur eru ekki óþarfar og brýnt að við höldum vöku okkar og stöndum vörð um mannréttindi fólks. 

 

En það eru líka spennandi tímar framundan. Um næstu áramót munu sveitarfélög landsins taka yfir framkvæmd sértækrar félagsþjónustu við fatlað fólk frá ríkinu.  Þar með verður þessi þjónusta hluti af þeirri nærþjónustu sem eðlilegt er að fólk njóti frá sínu sveitarfélagi.  Landssamtökin Þroskahjálp hafa verið fylgjandi þessari breytingu árum saman og því gleðjumst við yfir því skrefi sem tekið verður næstu áramót þrátt fyrir að tímarnir séu ekki þeir auðveldustu.   Með yfirfærslunni verður félagsþjónusta við fatlað fólk nærþjónusta eins og almennt gerist.  Fatlað fólk sækir þá sína þjónustu á einn stað en er ekki vísað fram og til baka á milli kerfa eins og nú er raunin.  Þá sjáum við möguleika á að samþætta og efla ýmsa þjónustu og bæta hana. Tækifæri til að þróa þjónustu í samræmi við einstaklingsbundnar þarfir og óskir eru augljós.  Þá verður við þessa breytingu skilið á milli framkvæmd þjónustunnar og eftirlits með henni.  Við núverandi aðstæður eiga sömu aðilar að meta þörf fyrir þjónustu, veita hana og hafa eftirlit með henni, slíkt er ekki líklegt til að tryggja réttindi notandans eða stuðla að framþróun. Með yfirfærslunni verður breyting á. Ávinningur notandans er umtalsverður en ekki síður ávinningur sveitarfélaganna sem fá við þessa breytingu ný og spennandi verkefni í sinn rann og tækifæri til að efla félagsþjónustu sveitarfélaganna almennt. 

 

En tímarnir eru ekki auðveldir.  Ýmsir sjá hættur við að fara út í slíkar stjórnsýslubreytingar og óttast að sveitarfélögin verði ekki í stakk búin að sinna þjónustunni eins og ætlast er til, til þess sé tíminn fram til áramóta of stuttur og fjárhagsleg staða sveitarfélaga erfið.  Því er til að svara að fjármagn mun fylgja þeim einstaklingum sem þjónustu skulu njóta.  Þá er ekki trygging fyrir því að fjármagn til umræddrar þjónustu verði auðsóttara ef þjónustan verður áfram hjá ríkinu, raunar má búast við talsverðum niðurskurði við óbreyttar aðstæður þrátt fyrir velferðarumræðu stjórnvalda.  Ef til vill má koma þessari þjónustu í visst skjól með því að færa þjónustuna til sveitarfélaganna, ólíklegt má telja að sveitarfélögin taki verkefnið að sér nema nægilegt fjármagn fylgi.  Það er því flest sem mælir með því að yfirfærslan eigi sér stað um næstu áramót enda þótt ekki sé búið að hnýta alla þá enda sem nauðsynlegt er.  Landssamtökin Þroskahjálp hafa mótað stefnu sína í þessu máli og er hana að finna á heimasíðu samtakanna.  Við leggjum áherslu á að af yfirfærslunni verði um næstu áramót.  Við erum raunsæ á að ekki verði verulegar breytingar á þjónustunni um áramótin en þá erum við þó komin af stað í breytingaferli sem mun vonandi verða til góðs fyrir samfélagið sem heild.  Við leggjum til að aðilar máls skuldbindi sig til að vinna sameiginlega að því að þróa framkvæmd þjónustunnar m.t.t. þeirrar hugmyndafræði sem gildir í þjónustu við fatlað fólk og sem mótast m.a. af hinum nýja samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Samningur SÞ er hér grundvallaratriði og brýnt að allir sem málið varða, ekki síst sveitarstjórnarmenn og starfsfólk sveitarfélaganna,  kynni sér hann og þær breytingar sem hann hefur í för með sér fyrir fatlað fólk á Íslandi.

 

Landssamtökin Þroskahjálp tóku í mars þátt í ráðstefnu systursamtaka okkar á Norðurlöndunum þar sem fjallað var um samninginn og þær breytingar sem gera þarf á löggjöf landanna og í þjónustu og viðhorfum til að eftir honum sé farið.  Staða samningsins er ólík á norðurlöndunum.  Sum lönd hafa þegar fullgilt hann en önnur lönd eru að yfirfara löggjöf sína til að hún sé í samræmi við samninginn.  Fram kemur að í öllum löndunum leggja menn mikla áherslu á að samningurinn verði það viðmið sem unnið verði eftir í allri þjónustu við fatlað fólk og þegar litið er til réttinda þess hóps sem samningurinn fjallar um. Á ráðstefnunni var samþykkt ályktun þar sem skorað er á yfirvöld á Norðurlöndunum að:

·        Framfylgja ákvæði 8. greinar hans um vitundarvakningu þannig að fleiri þekki til og beri virðingu fyrir fólki með fötlun.

 

·        Framfylgja ákvæði 12. greinar um réttarstöðu til jafns við aðra með því að tryggja að fólk með þroskahömlun fái viðeigandi stuðning við að nýta gerhæfi sitt.

 

·        Framfylgja 19. grein samningsins um að lifa sjálfstæðu lífi og án aðgreiningar með því að tryggja fólki með þroskahömlun möguleika á að velja hvernig, hvar og með hverjum þeir búa til jafns við aðra.

 

·        Framfylgja 24. grein um menntun með því að tryggja fólki með þroskahömlun fullan aðgang að  síbreytilegri menntun á öllum skólastigum, þ.m.t. fullorðinsfræðslu.

 

Þá er þess krafist að stjórnvöld beiti sér fyrir því að samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks komist að fullu í framkvæmd á öllum Norðurlöndunum. Þá er minnt á að  allar aðgerðir séu unnar í fullu samráði við fólk með þroskahömlun og hagsmunasamtök þeirra. ( Grein 4.3 ) og minnt á slagorð samtaka fatlaðs fólks um allan heim;  Ekkert um okkur án okkar.

 

Samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks lýtur að grundvallarviðhorfum til fatlaðs fólks og leggur áherslu á að mannréttindi þessa hóps þarf að tryggja í hvívetna og í öllum aðstæðum lífsins.  Þessi réttindi og viðhorf þarf að leggja til grundvallar núna þegar félagsþjónusta við fatlað fólk flyst frá ríki til sveitarfélaga.  Mikilvægt er að við öll notum samninginn markvisst til að standa vörð um fatlað fólk í öllum aðstæðum lífsins.  Fatlað fólk þarf að gera hann að óaðskiljanlegum hluta lífs síns og grundvallarviðmiði.  Við þurfum öll að samþætta hann hugsun okkar og höndum þannig að öll þjónusta standist ákvæði hans.  Aðeins þannig getum við tryggt fötluðu fólki fullgilt líf til jafns við aðra, sjálfstæði og jafnrétti og þau lífsgæði sem hverjum og einum þykir mikilvægt.  Þannig byggjum við réttlátt samfélag sem tryggir velferð og jafnrétti allra þegna sinna.

 

Gerður Aagot Árnadóttir formaður

 

 







Ræða formanns Landssamtakanna Þroskahjálpar á landsþingi 2009 - birt í tímaritinu 3 tbl. 2009

 

 

Félags- og tryggingamálaráðherra,  heiðursfélagar Landssamtakanna Þroskahjálpar og aðrir gestir.

 

Velkomin á landsþing. 

 

Það hefur margt gerst í samfélagi okkar frá síðasta þingi. Þá vorum við fremur bjartsýn og höfðum fengið til starfa félagsmálaráðherra sem þekktur var fyrir einarða baráttu sína í þágu fatlaðs fólks.  Efnahagur þjóðarinnar var sagður góður og við sáum fram á uppbyggingu í þjónustu við fatlað fólk hér á landi. Vissulega urðu breytingar til góðs. 

 

Á fjárlögum ársins 2008 sáust nokkur ný þjónustutilboð í búsetuþjónustu þó ekki bólaði á uppbyggingunni sem við höfðum kallað eftir. 

Sett var fjármagn til frístundastarfs eftir skóla fyrir fötluð ungmenni í framhaldsskólum. Landssamtökin Þroskahjálp höfðu frumkvæði að því að koma þessu verkefni á laggirnar á ný eftir nokkurt hlé. 

Frístundaheimili fyrir fötluð börn í grunnskólum hafa fests í sessi og þykja nú sjálfsögð þjónusta, sem þau náttúrulega eru, og mikilvægur liður í að gera fjölskyldum fatlaðra barna kleift að lifa eðlilegu lífi.  Á krepputímum hefur reynst auðveldara að manna þessi störf og þess hafa fjölskyldurnar notið.

Diplómanám fyrir fólk með þroskahömlun hófst haustið 2007 við KHÍ og fluttist síðan yfir til HÍ.  Þetta námstilboð hefur gefið ungu fólki ný tækifæri til að eflast og blómstra, það hefur stuðlað að jafnrétti og bættum lífskjörum þessa unga fólks.  Árangur þeirra hefur sýnt okkur hinum óyggjandi fram á að þegar fólk með þroskahömlun fær tækifæri til að vera þátttakendur í samfélaginu, takast á við ögranir og verkefni, þá eflast einstaklingarnir og sýna að í þeim búa miklir hæfileikar og styrkur. Það er ástæða til að fagna því að tekin var ákvörðun um að  framhald skyldi verða á þessu námstilboði við HÍ í haust og er fyrsta námsönnin nú nýhafin. 

 

Samningur SÞ um réttindi fatlaðs fólks hefur verið okkur hugleikinn.  Í sáttmálanum eru afgerandi ákvæði þess efnis að fatlað fólk njóti allra mannréttinda og mannfrelsis til fulls og jafns við aðra, jafnframt því að tryggja skuli slík réttindi og frelsi og auka virðingu fyrir mannlegri reisn fatlaðs fólks.  Í samningnum er lögð áhersla á frelsi fólks til að taka eigin ákvarðanir og njóta sjálfstæðis.  Þá er bann við mismunun ein af meginreglum samningsins ásamt áherslu á jöfn tækifæri, fulla samfélagsþátttöku og viðurkenningu á mannlegri fjölbreytni.  Aðildarríkin skuldbinda sig til að tryggja og stuðla að því að öll mannréttindi og mannfrelsi verði í einu og öllu að veruleika fyrir alla fatlaða án mismununar af nokkru tagi sakir fötlunar. Þetta eru gríðarlega mikilvæg ákvæði. Það er til umhugsunar fyrir okkur sem hér erum að hversu miklu leyti er komið til móts við þær skuldbindingar sem íslenska ríkið hefur tekið á sig við undirritun samningsins þegar kemur að stöðu fatlaðs fólks hér á landi.  Því miður er það svo að þessi ákvæði eru brotin daglega, eins og glöggt má sjá þegar litið er til þjónustu við fatlað fólk hér á landi og það fjármagn sem ætlað er til þjónustunnar.  Landssamtökin Þroskahjálp hafa lagt áherslu á að samningurinn verði fullgiltur sem fyrst hér á landi og viðeigandi ráðstafanir gerðar til að hann verði að veruleika í daglegu lífi fólks.  Til að svo geti orðið þarf mikið að breytast í viðhorfum bæði starfsfólks í þjónustunni og viðhorfum stjórnmálamanna sem ráða fjármagninu og leggja áherslur um gildin í samfélaginu.  Að slíkum breytingum þarf að vinna markvisst, þar þurfum við öll að leggja okkur fram til að breyta þessu samfélagi þannig að samningur SÞ um réttindi fatlaðs fólks nái því markmiði sínu að stuðla að jafnrétti og fullri samfélagsþátttöku og hindri mismunun.

 

Landssamtökin Þroskahjálp hafa einnig lagt mikla áherslu á að breytingar verði á réttindagæslu fatlaðs fólks.  Nefnd um réttindagæslu, nauðung og þvingun í þjónustu við fatlað fólk skilaði skýrslu sinni til þáverandi félagsmálaráðherra, Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur, sl. vor.  Í tillögum nefndarinnar eru lagðar til róttækar breytingar á núverandi réttindagæslukerfi að norrænni fyrirmynd.  Brýnt er að þessum tillögum verði hrint í framkvæmd. Réttindagæsla fatlaðs fólks er í molum hér á landi og fulltrúar Þroskahjálpar í svæðisráðum um landið upplifa núverandi kerfi gagnslítið til að standa vörð um réttindi fólks. 

Það hefur verið athyglisvert að fylgjast með umræðunni um skýrslur rannsóknarnefndar forsætisráðuneytisins um aðstæður nemenda Heyrnleysingjaskólans og barna á barnaheimilum á vegum opinberra aðila. 

Allir harma aðbúnað og það ofbeldi sem börnin urðu fyrir, okkur er brugðið. Yfirvöld hafa lýst því yfir hversu mikilvægt er að viðhafa virkt, óháð eftirlit með þjónustu á vegum opinberra aðila. 

Það er ástæða til að skoða hvaða þættir það voru sem virtust stuðla að umræddu ofbeldi.  Í reynd er það einangrun einstaklinganna og það að eiga erfitt með að tjá sig, eins og í tilfelli Heyrnleysingjaskólans. Nú eða að vera í þeirri stöðu m.t.t. valds að vera undir ákvarðanavaldi sterkari aðila og að ekki er hlustað á rödd einstaklinganna.  Af hverju velti ég þessu upp hér ?  Getur verið að í samfélagi okkar í dag sé það einmitt sá hópur sem Landssamtökin Þroskahjálp berjast fyrir sem er í sömu stöðu og umrædd börn voru í á árum áður.  Fatlað fólk sem ekki á auðvelt með að tjá sig, er í skekktri valdastöðu gagnvart þjónustuaðilum og býr við mismikla einangrun í samfélaginu, sumir mjög mikla.  Hvernig ætla menn að bregðast við þeirri staðreynd? Hvað með réttindagæslu og óháð eftirlit með þjónustu við fatlað fólk til að tryggja rétt fólks og lífsgæði og ekki síður til að hindra illa og óæskilega meðferð?  Þurfa stjórnvöld ekki að bregðast við af ábyrgð ? 

 

Landssamtökin Þroskahjálp hafa í tvígang sent erindi til forsætisráðherra og farið fram á að aðstæður fatlaðra barna sem vistuð voru á stofnunum ríkisins á síðustu öld verði skoðaðar á sama hátt og gert hefur verið á öðrum heimilum ríkisins.  Þá skorum við á núverandi félags- og tryggingamálaráðherra að hrinda nú þegar í framkvæmd þeim tillögum sem lagðar eru fram í skýrslu fyrrnefndrar nefndar um réttindagæslu, nauðung og þvingun og standa þannig vörð um rétt og lífsgæði fatlaðs fólks og hindra óæskileg og ólögleg inngrip í líf fólks.  Það er ekki nóg að harma aðstæður  barna í fortíðinni. Við þurfum að læra af þessari reynslu og nýta hana til góðs  fyrir þá hópa samfélagsins sem á þurfa að halda í samfélagi okkar í dag.

 

Notendastýrð persónuleg aðstoð er þjónustuform sem Landssamtökin Þroskahjálp hafa lagt mikla áherslu á undanfarin misseri. Slík þjónusta felur í sér að vald yfir lífi og þjónustu færist til einstaklingsins sjálfs og gerir honum kleift að lifa lífi sínu í samræmi við eigin vilja og þarfir. Í því felst aukið sjálfstæði og aukin ábyrgð á eigin lífi en einnig verulega aukin lífsgæði. 

Þessi þjónusta er afsprengi þjóðfélagsbreytinga á sjöunda áratug síðustu aldar þar sem umræða um mannréttindi blökkumanna og -kvenna komu af stað bylgju breytinga í heiminum öllum.  Fatlað fólk fór ekki varhluta af því uppgjöri við eldri viðhorf og samtök um sjálfstætt líf urðu til.  Þau samtök kölluðu eftir breytingum á þjónustu, svo að þjónustan gerði notendum kleift að lifa eðlilegu lífi.  Þannig varð notendastýrð persónuleg aðstoð til og er hún órjúfanlega tengd þeirri hugmyndafræði sem miðar að valdeflingu, ákvarðanatöku og stjórn notandans sjálfs á eigin lífi.  Þessi hugmyndafræði barst til Svíþjóðar með fötluðu fólki sem stundaði nám í Bandaríkjunum og kynntist þessum nýja hugsanahætti og flutti með sér hin nýju viðhorf.  Þar í landi urðu til öflug samtök um sjálfstætt líf sem urðu aflvaki notendastýrðar persónulegrar þjónustu sem breiddist síðan út til hinna Norðurlandanna og Evrópu.  Ísland stendur Norðurlöndunum langt að baki þegar kemur að þessu þjónustuformi.  Það er hins vegar mikill samhljómur í grasrót fatlaðs fólks og allir kalla eftir því að rétturinn til notendastýrðrar persónulegrar aðstoðar verði lögfestur og að stjórnvöld geri einstaklingum kleift að njóta slíkrar þjónustu.  Stofnuð hafa verið Samtök um sjálfstætt líf sem vinna að því að útbreiða þá hugmyndafræði sem er til grundvallar slíkri þjónustu. Unnið er að því að setja á laggirnar samvinnufélag í eigu notenda sem aðstoðar fólk við framkvæmd slíkrar þjónustu að norskri og sænskri fyrirmynd.  Það er samdóma álit norrænna systursamtaka Þroskahjálpar að notendastýrð persónuleg aðstoð sé það þjónustuform sem helst uppfyllir ákvæði hins nýja samnings SÞ um réttindi fatlaðs fólks um sjálfstætt líf án aðgreiningar.  Það er því brýnt að stuðla að því að slík þjónusta verði raunverulegur valkostur hér á landi.  Þar stendur upp á yfirvöld að þau sýni í verki að virðing, jöfnuður og jafnrétti séu í reynd þeir þættir sem íslenskt samfélag á að grundvallast á.

 

Landssamtökin Þroskahjálp hafa árum saman lagt áherslu á að félagsþjónusta við fatlað fólk sé nærþjónusta sem eigi að vera framkvæmd af sveitarfélögunum.  Nú hillir undir að svo verði því sl. vor var gengið frá viljayfirlýsingu um að félagsþjónusta við fatlað fólk verði flutt yfir til sveitarfélaganna 1. janúar 2011.  Samtökin fagna þessari ákvörðun.  Það þarf hins vegar að sjá til þess  að í þeirri yfirfærslu verði tekjustofnar tryggðir þannig að skorturinn verði ekki hlutskipti fatlaðs fólks við þessar breytingar.  Þá er afar brýnt að við yfirfærsluna  nýtum við tækifærin til að breyta þjónustunni frá þeirri stofnanamiðuðu þjónustu sem við þekkjum því miður of vel til þess að hún verði notendamiðuð og notendabundin og í vaxandi mæli notendastýrð.  Það felast gríðarlega mikil tækifæri í þessari fyrirhuguðu breytingu og þau eigum við að nýta vel og viðhafa víðsýni og lausnamiðaða hugsun til að bæta þjónustuna. Þá er mikilvægast af öllu að innleiða rétt viðhorf í þessum málaflokki þannig að þjónustan öll miði að því að fólk geti lifað fullgildu lífi á eigin forsendum.

 

Þetta eru nokkur þau verkefni sem samtökin hafa sett á oddinn frá síðasta landsþingi.  En það hefur mikið breyst í samfélagi okkar frá því við vorum hér síðast full bjartsýni.   

 

Óskabörn þjóðarinnar, bankarnir, sem sagðir voru bera snilli og áræði þjóðarinnar hrundu fyrir réttu ári og settu þessa þjóð á hausinn.  Efnahagur þjóðarinnar er nú í rúst og boðaður er niðurskurður á velferðarþjónustu.  Hvað þýðir það fyrir fólk með þroskahömlun á Íslandi ? 

Mikilvægt er að skoða stöðu mála fyrir hrun.  Þá hafði um nokkurra ára skeið verið mikil þensla í þjóðfélaginu, manngerð þensla vegna framkvæmda sem ákvarðaðar voru af stjórnvöldum. Við þær aðstæður mátti alls ekki setja aukið fjármagn til þjónustu við fatlað fólk, ekki einu sinni þó um væri að ræða grunnþjónustu í daglegu lífi sem kom til vegna eðlilegrar nýliðunar í samræmi við náttúrulega fjölgun þjóðarinnar.  Afleiðing þeirrar stefnu var einfaldlega sú að fjöldi þeirra sem ekki fékk nauðsynlega þjónustu jókst með hverju árinu.  Því er staðan sú að í dag eru 185 manns í þörf fyrir þjónustutilboð í búsetu, fatlaðir einstaklingar í þörf fyrir grunnþjónustu sem þeir fá ekki. Slíkt er klárt lögbrot því réttur fatlaðs fólks til slíkrar þjónustu er tryggður í lögum. Stjórnvöld hunsa hins vegar þessi lög.  Þá er það staðreynd að engin áætlun hefur verið í gildi um uppbyggingu í búsetuþjónustu frá árinu 2005 fyrir aðra hópa fatlaðra en geðfatlaða. Í frumvarpi til fjárlaga ársins 2010 er ekki gert ráð fyrir fjárveitingum til neinna nýrra þjónustutilboða í búsetuþjónustu, það er ekki einu sinni gert ráð fyrir því að komið verði til móts við eðlilega nýliðun. Hins vegar er rætt um fimm til átta ný þjónustutilboð sem eru tilkomin vegna hagræðingar innan málaflokksins.  Það þýðir í reynd að menn ætla sér að þjónusta fleiri einstaklinga fyrir minni pening. Líkur á að slíkt auki gæði þjónustunnar eru hverfandi. 

Þá sætir öll þjónusta við fatlað fólk niðurskurði um 3,5% á næsta ári.  Þegar ekki er komið til móts við nýliðun jafngildir slík ráðstöfun niðurskurði og því er niðurskurður í þessum málaflokki í reynd enn meiri en þessi prósentutala segir til um.  Þetta er gert þrátt fyrir að yfirvöldum sé vel kunnugt um þá erfiðu og ranglátu stöðu sem þessi málaflokkur hefur búið við.  Í fréttatilkynningu sem fylgdi með frumvarpi til fjárlaga 2010 kemur fram að lögð sé áhersla á að niðurskurður „bitni sem minnst á hag heimilanna og velferðarþjónustu“.  Það má vel vera að stjórnvöld hafi lagt af stað með þær frómu áherslur en augljóst er að þar gleymdu menn algjörlega fólki með þroskahömlun og fjölskyldum þeirra.  Í þessu frumvarpi er ekki forgangsraðað í þágu fólks með þroskahömlun og niðurskurður bitnar illa á þessum hópi.  Segir það eitthvað um viðhorf ráðamanna til þessa þjóðfélagshóps? 

 

Þá er ástæða til að vekja athygli manna á því að skv. frumvarpi til fjárlaga 2010 er gert ráð fyrir því að umönnunargreiðslur til foreldra fatlaðra og langveikra barna lækki um 25%.  Heyrst hefur að nú eigi í vaxandi mæli að kostnaðartengja þessar greiðslur og jafnvel tekjutengja þær.  Í slíkum breytingum felast grundvallarbreytingar á eðli þessara greiðslna sem ekki eru ásættanlegar.  Umönnunargreiðslum til foreldra fatlaðra barna var komið á sem aðgerð til að stuðla að því að fötluð börn byggju og ælust upp hjá foreldrum sínum í stað þess að vistast á stofnunum.  Ástæða er til að minna á að árið 1973 bjuggu 106 fötluð börn á stofnunum fyrir fatlaða og voru þau um þriðjungur allra íbúa slíkra stofnanna.   Í dag búa fá börn á stofnunum en umönnunargreiðslur eru eins og nafnið ber með sér viðurkenning á því að fötluð og langveik börn þarfnast meiri umönnunar foreldra sinna en önnur börn og eru greiðslurnar mikilvægur stuðningur við þessar fjölskyldur. Það er því átakanlegt að þarna skuli yfirvöld sjá matarholurnar í sparnaðaraðgerðum sínum.  Þetta segir sína sögu um skilning á aðstæðum þessara fjölskyldna og forgangsröðun. 

 

Forgangsröðun er málið.  Það eru allir Íslendingar meðvitaðir um stöðu þjóðarbúsins og að skera þarf niður útgjöld víða.  Það er hins vegar harkalegt að forgangsröðunin sé sú að skera skuli niður þjónustu við þann hóp samfélagsins sem verst er staddur og sem algerlega er háður opinberri þjónustu um líf sitt.  Hvernig það samrýmist áherslunni á norrænt velferðarkerfi er mér hulin ráðgáta því í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við myndi engum detta í hug að skera niður grunnþjónustu við fjölfatlað fólk eða þroskahamlað. Það gera hins vegar íslensk stjórnvöld.  Það er til nægilegt fjármagn til að halda úti menningarstofnunum, s.s. listasöfnum og Þjóðleikhúsi.  Þar bæta menn meira að segja við sig starfsfólki svo ekki er sparnaðarkrafan há.   Það er til nægt fjármagn til að byggja tónlistarhús, hlúa að öflugri starfsemi Bændasamtakanna eða Bridgesambandinu - spilaklúbbi fullorðins fólks svo nokkur dæmi séu nefnd.

Það er hins vegar ekki til fjármagn til grunnþjónustu við fólk með þroskahömlun.  Ég hef ekkert á móti ofannefndri starfsemi en ef fjármagn er takmarkað þarf að útdeila því rétt.  Þá þarf að forgangsraða markvisst.  Það er t.d. athyglisvert að Bridgesambandið fær hærri upphæð á fjárlögum 2010 en Landssamtökin Þroskahjálp fengu árið 2009.  Þið sem hér eruð getið síðan haft skoðanir á því hvor samtökin eru íslensku samfélagi mikilvægari, það gerir hver upp við sig.   Þegar horft er til forgangsröðunar verkefna er ekki einu sinni hægt að halda því fram að atvinnuskapandi sjónarmið ráði ferðinni því eins og öllum er ljóst er þjónusta við fatlað fólk atvinnuskapandi og því liggja mikilvæg tækifæri í atvinnuuppbyggingu í þeim geira.  Við vitum auk þess öll að það er til nægt fjármagn í samfélaginu til að standa vel að þjónustu við fatlað fólk, það þarf hins vegar að forgangsraða verkefnum og  útgjöldum ríkisins á réttan hátt og það er því miður ekki gert.  Í raun er það svo að það virðist vera alveg sama hvort það er uppgangur eða kreppa í íslensku samfélagi, alltaf er þjónusta við fatlað fólk skorin niður.  Það er athyglisverð staðreynd, samfélagi okkar til skammar en segir því miður margt um viðhorf ráðandi aðila til fatlaðs fólks. 

 

Íslendingar börðu bumbur og mótmæltu í vetur í því skyni að skapa nýtt Ísland.  Nýtt Ísland þar sem spilling yrði útlæg en ný gildi á borð við virðingu, jafnrétti, mannréttindi og heiðarleika væru grundvallarstef.  Menn vildu gera sáttmála um nýtt samfélag sem legði áherslu á manneskjur umfram fjármagn og jafnrétti fremur en einkavinavæðingu.  Ég held að það sé enn það sem íslenska þjóðin vill.  Þjóðin kaus sér ný stjórnvöld með von um aðrar áherslur, önnur gildi.

 

Frumvarp til fjárlaga 2010 endurspeglar ekki þennan vilja þjóðarinnar eða þá forgangsröðun sem ég tel að landsmönnum þyki mikilvæg.  Staða fatlaðs fólks versnar umtalsvert á næsta ári ef ekki verða gerðar verulegar breytingar  á frumvarpi til fjárlaga.  Það er grátlegt ef félagshyggjustjórn með norrænt velferðarkerfi sem stefnu sína í orði er þess ekki megnug að standa betur að þjónustu við fólk með þroskahömlun.  Það er eitthvað mikið að í áherslum stjórnvalda þegar sparnaðarleiðirnir liggja hjá þeim landsmönnum sem mest eru fatlaðir.  Ég skora á ráðherra félags- og tryggingamála  að taka þessa stöðu alvarlega og beina því til ríkisstjórnar sinnar að nú verði gefið upp á nýtt og forgangsraðað í þágu fólks sem á þarf að halda.

 

Fatlað fólk og fjölskyldur þeirra er mikilvæg auðlind í íslensku samfélagi.  Margbreytileiki mannlífsins er mikilvægur og mótar okkur sem þjóð, viðhorf okkar og sýn.  Virðing fyrir ólíkum einstaklingum gerir okkur umburðarlyndari og víðsýnni.  Það er einlæg von mín að okkur Íslendingum auðnist að þróa samfélag okkar með meiri áherslu á mannréttindi, jafnræði og virðingu, áherslu á gildi sem hafa í för með sér aðra sýn á manneskjur og sem allir landsmenn njóta ríkulega.  Stjórnvöld hafa skyldu til að skapa hér samfélag fyrir alla þar sem hver maður er mikilvægur og hver og einn fær að njóta tækifæra á eigin forsendum.  Þannig samfélag viljum við sjá.  Við erum öll ábyrg fyrir því að skapa slíkt samfélag.  Tökum það verkefni alvarlega. 

 




Leiðari stjórnar 2. tbl. 2009

Anna Kristinsdóttir

Sumar að liðnum löngum vetri.

 

Sumarið er að margra mati einhver besti tími ársins. Þetta er sá tími sem fjölskyldur og einstaklingar taka sér langþráð frí frá erli hverdagsins og njóta samvista við fjölskyldu og vini. Þetta er líka sá tími þar sem skólafólk hverfur úr námi og fetar jafnvel sín fyrstu skref á vinnumarkaði. Þetta er jafnframt tími uppskeru og nýrra og spennandi áfangastaða. Þannig er sumarið í mínum huga og án efa flestra þeirra sem íslenskt samfélag byggja. Sumarið er tíminn.

 

Sumarið að þessu sinni, er þó um margt ólíkt þeim sumrum sem á undan komu. Á liðnu hausti gerðust atburðir í íslensku samfélagi sem engum hefur nægjanlega tekist að skýra nægjanlega. Efnahagslegur jarðskjálfti varð um allan heim sem kom hvað harðast niður á samfélagi okkar og enn er ekki ljóst hvaða afleiðingar hann hefur. Það er þó ljóst að Íslenskt samfélag stendur á krossgötum og þarf að forgangsraða upp á nýtt. Þá er mikilvægt að forgangsröðunin sé rétt. 

 

Eitthvað fór úrskeiðis í okkar samfélagi og það verður sagnfræðinga framtíðarinnar að greina hvað það var sem raunverulega brást og jafnvel hverjir brugðust. Það er ekki á færi okkar að meta alla þætti máls þegar sagan er aðeins hálfskrifuð. Kannski getum við horft til baka eftir einhvern tíma og skýrt fyrir þeim sem yngri eru hvað raunverulega gerðist.

Í öllum erfiðleikum má greina sóknarfæri og frammi fyrir því sóknarfæri standa stjórnvöld í dag. Í  öllum erfiðleikum má greina sóknarfæri og frammi fyrir því sóknarfæri standa stjórnvöld í dag, tækifærinu á að skapa nýtt samfélag þar sem jafnræði og mannréttindi allra hópa eru tryggð. Menntun, atvinna, heimili og þjónusta, fyrir alla í samfélaginu, sama hvar eða hvernig þeir standa.

 

Það hefur aldrei verið mikilvægara en nú að gæta þess að velferðinni, eins og við þekkjum hana, verði ekki kastað fyrir róða. Nú þegar samfélagið verður byggt upp að nýju, að samhliða verði byggt betra samfélag, nýtt samfélag á grunni þess gamla og þá verði notað  þetta einstæða tækifæri og búið til betra samfélag til handa þeim sem höllum fæti standa. Nýtt Ísland með ný gildi.

 

Við sem stöndum vörð um réttindi fatlaðs fólks verðum að tryggja að skerðing á þjónustu sem fyrirsjáanleg er að verði í íslenski samfélagi á næstu misserum verði ekki gerð á kjörum þessa hóps. Baráttan fyrir því að fatlaðir geti lifað mannsæmandi lífi verður að vera forsendan nú þegar skapa á nýtt samfélag. Krafan um að þessum samfélagshópi verði ekki mismunað í þjónustu og að lífsgæði hans verði þau sömu og annarra hópa hefur aldrei verið mikilvægari en nú þegar breytingar í samfélaginu eru fyrirsjáanlegar.

 

 

Baráttan fyrir réttindum fatlaðra hefur tekið áratugi. Margir sigrar hafa unnist en aldrei er sigurinn þó endanlegur og enn er margt óunnið.  Flutningur þjónustu fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga var einn af þeim áföngum sem nú eru vonandi  í sjónmáli. Sú barátta hefur staðið lengi.

 

Fyrst þegar okkur hefur tekist að byggja upp samfélag sem hefur gert þessum einstaklingum kleift að taka fullan þátt í samfélaginu á sömu forsendum og öllum öðrum, þá verður til samfélag án þröskulda, samfélag fyrir alla.

 

Þá geta allir hópar samfélagsins axlað hluta af niðurskurði, en áður en það hefur náðst er ekki réttlætanlegt að fatlaðir og öryrkjar taki jafnvel fyrstir þátt í niðurskurðinum. Þeir tóku aldrei þátt í þenslunni.

 

 

 

Auðskilinn texti:

 

Íslenskt samfélag stendur nú á krossgötum. Eitthvað fór úrskeiðis í okkar samfélagi.

 

Nú er tækifæri til að skapa nýtt samfélag þar sem jafnrétti allra eru tryggð.

 

Menntun, atvinna, heimili og þjónusta fyrir alla í samfélaginu.

 

Nú er tækifæri til að byggja upp betra og réttlátara samfélag.

 

Margir sigrar hafa unnist í baráttu fatlaðra. Nú þarf að gæta þess að missa ekki það sem hefur áunnist.

 

Allir þurfa að axla hluta af niðurskurðinum. 

 

Þó er ekki réttlætanlegt að fatlaðir og öryrkjar taki fyrstir þátt í niðurskurðinum.

 

Þeir tóku aldrei þátt í þenslunni.

 






Leiðari stjórnar 1. tbl. 2009
Undanfarnar vikur hafa Landssamtökin Þroskahjálp í samvinnu við Öryrkjabandalag Íslands staðið fyrir fundaröð undir yfirskriftinni „Verjum velferðina“. Alls hafa verið haldnir sex fundir um mál er varða velferð fatlaðs fólks og öryrkja á Íslandi. Rætt hefur verið um heilbrigðismál, félags- og tryggingamál, menntamál, kosti og ókosti þess að ganga í ESB og Samning SÞ um réttindi fatlaðs fólks. Á síðasta fundinum, sem haldinn verður 15.apríl, verður síðan kallað eftir stefnu stjórnmálaflokkanna í velferðarmálum.

Markmið fundaraðarinnar var að vekja umræðu um þau mál sem mestu varða fyrir líf okkar allra, fatlaðs fólks og ófatlaðs, velferðarmálin. Einnig að minna á þann hóp sem fyrir fundunum stendur og standa vörð um rétt fólks til þess að geta lifað eðlilegu og góðu lífi. Fá stjórnmálamenn landsins til að huga að lífi og veruleika fatlaðs fólks og öryrkja.

Í því umróti sem íslenska þjóðin gengur í gegnum núna bylur á okkur umræða um skuldir, vexti og fjármagn. Atvinnuleysi er orðið meira en við höfum þekkt árum saman og erfiðleikar blasa við fólki. Lítið hefur hins vegar verið rætt um afleiðingar alls þessa fyrir velferðarkerfið okkar, það öryggisnet sem byggt hefur verið upp á undanförnum áratugum og brýnt er að ekki hljóti varanlegan skaða af kreppunni. Sparnaður er staðreynt í heilbrigðiskerfinu þetta árið og mun hafa áhrif á þjónustu við fólk næstu árin. Á fjárlögum ársins 2009 voru ekki skorin niður útgjöld félags- og tryggingamálaráðuneytisins enda öllum ljóst sem til þekkja að staða mála í þeim ranni þolir ekki niðurskurð. Hvað verður á næsta ári veit enginn en ljóst er að krafan um niðurskurð á fjárlögum og þá einnig í þjónustu við fatlað fólk verður háværari þá.

Það er því er afar brýnt að á Alþingi Íslendinga veljist fólk sem er meðvitað um mikilvægi þess að standa vörð um mannréttindi fatlaðs fólks og verji það grundvallaratriði að fatlað fólk geti lifað mannsæmandi lífi. Einstaklingar með rétt gildismat sem kunna að forgangsraða rétt og meta fólk æðra fjármagni. Það er á ábyrgð okkar allra að velja fólk til forystu í landsmálunum sem er treystandi til að standa vörð um velferðarkerfið okkar og þjónustu við þá þjóðfélagsþegna sem hvað höllustum fæti standa þegar kreppir að. Þá ábyrgð okkar verðum við að taka alvarlega, kalla eftir stefnu flokkanna í þessum málaflokki og kjósa rétt.

Það er aldrei brýnna en einmitt nú að við sem þjóð stöndum vörð um velferð fólksins í landinu, fatlaðra sem ófatlaðra og eyðileggjum ekki það fjöregg okkar sem velferðarkerfið er. Það mun skipta sköpum fyrir okkur sem þjóð hvernig okkur lukkast að byggja upp samfélagið í kjölfar áfalla síðustu mánaða. Ef fólkinu í landinu verður fórnað verður þjóðarsálin aldrei söm. Látum það ekki gerast. Tökum þátt í að byggja upp samfélag þar sem jafnrétti og mannréttindi eru mikilvæg, samfélag þar sem manngildi er óháð efnahag og atgervi, samfélag fyrir alla.

Reykjavík á sólríkum vetrardegi,
Gerður A. Árnadóttir formaður

Þar sem er vilji, þar er vegur...
Leiðari stjórnar 3 tbl. 2008
Gerður Aagot Árnadóttir, formaður Þroskahjálpar

Það gustar um íslenskt samfélag þetta haustið. Sumarið var rétt liðið þegar krepputalið hófst fyrir alvöru og efnahagsþrengingar skullu á bæði hér á Íslandi og úti í hinum stóra heimi. Menn velta því fyrir sér hverjar afleiðingarnar verða fyrir samfélög þjóðanna og við höfum ekki farið varhluta af þeirri umræðu hér á landi. En hverjar verða afleiðingarnar fyrir fólk með þroskahömlun hér á Íslandi og baráttu Landssamtakanna Þroskahjálpar ?

Þjónusta við fólk með þroskahömlun hefur liðið fyrir verulegan fjárskort undanfarin ár og ber þess merki. Uppbygging hefur ekki verið í samræmi við þarfir þegar horft er til búsetuþjónustu, stoðþjónustu hvers konar, húsnæðismála eða atvinnutækifæra fyrir þennan hóp samfélagsins sem öðrum fremur er háður stuðningi samfélagsins til að geta lifað eðlilegu lífi. Fullorðið fatlað fólk hefur ekki átt þess kost að flytja að heiman eins og annað fólk eða velja sínar búsetuaðstæður sjálft. Fjölskyldur fatlaðra barna hafa ekki notið þeirrar stoðþjónustu sem þær hafa þarfnast. Mannekla vegna lágra launa og þenslu á atvinnumarkaði hefur hindrað eðlilega starfsemi ýmissa þjónustuaðila. Þegar niðursveifla verður í samfélaginu er von að maður óttist um hag þeirra sem eiga allt sitt undir opinberri þjónustu.

En felast kannski tækifæri í kreppunni ? Já, svo sannarlega. Við þessar aðstæður er tilvalið að stjórnvöld fari í markvissa uppbyggingu í húsnæðismálum fatlaðs fólk. Nægt er framboðið af húsnæði sem ýmist mætti taka á langtímaleigu eða festa kaup á. Með auknum sveigjanleika í regluverki Íbúðalánasjóðs mætti gera fötluðu fólki kleyft að eignast sitt eigið húsnæði. Slík ráðstöfun væri hagkvæm einstaklingunum sjálfum, ríkissjóði og húsbyggjendum þeim sem nú sitja uppi með offramboð eigna.

Við þessar aðstæður er einnig tilvalið að auka framlög ríkisins til hvers kyns þjónustu við fatlað fólk. Slík ráðstöfun fæli í sér aukinn fjölda starfa í þjónustu við fatlað fólk og minnkaði þar með atvinnuleysi. Með tilkomu notendastýrðrar þjónustu þar sem notandinn sjálfur stýrir för yrði fjölbreytni slíkra starfa mun meiri en við sjáum í opinberri þjónustu í dag og laðaði til sín ólíkt starfsfólk sem vonandi gerði slík störf að ævistarfi sínu. Launakjör eru líkleg til að batna ekki síst í ljósi þeirrar stefnu núverandi ríkisstjórnar að bæta kjör umönnunarstétta.

Atvinnumál fatlaðs fólks flytjast yfir til Vinnumálastofnunar um næstu áramót og lúta þá sömu lögmálum og atvinnumál almennt. Með stóraukinni atvinnuþátttöku þessa hóps breytum við viðhorfum á vinnumarkaði, minnkum atvinnuleysi og aukum skatttekjur. Áhrif aukinnar atvinnuþátttöku á lífsgæði fólks eru ómetanleg og ber að taka með í reikninginn.

Það er augljóst mál að í þeirri niðursveiflu sem íslenska þjóðin fer nú í gegnum felast fjölmörg tækifæri til að bæta stöðu fatlaðs fólks í samfélaginu, ekki síst fólks með þroskahömlun. Hér hefur verið bent á nokkra möguleika án þess að upptalningin sé tæmandi. Það er von mín að íslensk stjórnvöld nýti þau tækifæri sem við blasa og leggi metnað sinn í að tryggja fötluðu fólki á Íslandi tækifæri til að lifa eðlilegu lífi í samræmi við íslensk lög og þá mannréttindasáttmála sem stjórnvöld hafa skrifað undir.

Landssamtökin Þroskahjálp sætta sig ekki við að sá hópur samfélagsins sem ekki naut uppsveiflu þenslunnar í auknum tækifærum og þjónustu verði látinn bera byrðar hins íslenska samfélags þegar að kreppir. Við treystum því að ríkisstjórn Íslands láti slíkt ekki gerast en grípi þess í stað þau fjölmörgu tækifæri sem við blasa til að rétta hlut þessa hóps. Fyrir því munu samtökin berjast með mannréttindi og virðingu einstaklinganna að leiðarljósi.