DAGSKRÁ LISTAR ÁN LANDAMÆRA 2010
Lög um málefni fatlaðra 1992 nr.59
Í lögum um mál-efni fatlaðra er fjallað um skyldur sam-félagsins gagn-vart fötluðu fólki.
Í lögunum má lesa hvaða réttindi fatlað fólk og fjöl-skyldur þess hafa til þjónustu.
Hér að neðan eru helstu greinar laganna sem eru mikil-vægar fyrir full-orðið fatlað fólk.
Í lögunum er Íslandi skipt upp í þjónustu-svæði.
Á hverju þjónustu-svæði á
fatlað fólk að geta sótt þjónustu sam-kvæmt þessum lögum.
Lögin má finna í heild sinni á heima-síðu Félags-mála-ráðu-neytisins á vefslóð: http://www.althingi.is/lagas/nuna/1992059.html
1. kafli fjallar um mark-mið og skil-greiningu laganna. (1. – 2. grein)
Mark-mið laganna er að tryggja fötluðum jafn-rétti og sömu lífs-kjör og aðrir.
Lögin eiga að sjá til þess að fötluðu fólki sé gert kleyft að lifa eðli-legu lífi.
Þar er einnig sagt sam-ráð eigi að vera við hagsmuna-samtök fatlaðra.
2. kafli fjallar um stjórn og skipu-lag laganna. (3. – 6. grein)
Félags-mála-ráðherra ber ábyrgð á mál-efnum fatlaðra sam-kvæmt lögunum.
Félags-mála-ráðu-neytið á að sjá til þess að farið sé eftir lögunum í þjónustu við fatlað fólk. Þar starfar nefnd sem heitir Stjórnar-nefnd um mál-efni fatlaðra. Hún á að veita ráð-gjöf um málefni fatlaðra.
Samkvæmt lögunum eiga að starfa Svæðisráð sem hafa eftir-lit með
starf-semi stofnana. Þau eiga að gæta þess að ekki sé brotið á réttindum fatlaðs fólks.
3. og 4. kafli fjalla um þjónustu (7. – 8. grein)
Þar kemur fram að lög um mál-efni fatlaðra sé ætlað að tryggja sér-staka þjónustu við fatlað fólk.
Fatlað fólk á líka rétt á al-mennri þjónustu sam-kvæmt öðrum lögum.
Þjónustan á að koma til móts við ólíkar þarfir og á öllum sviðum lífsins og tryggja
fötluðum þátt-töku í sam-félaginu.
5. kafli fjallar um helstu þjónustu-stofnanir. (9. grein)
Þjónustu-stofnanir eiga að koma til móts við þarfir fatlaðs fólks svo það geti lifað sjálf-stæðu lífi.
Þær þjónustu-stofnanir sem eiga að vera í boði eru meðal annars;
hæfingar-stöðvar, endur-hæfingar-stöðvar og verndaðir vinnu-staðir.
Félags-mála-ráðherra má veita leyfi fyrir fleiri tegundum af stofnunum.
6. kafli fjallar um heimili. (10. – 11. grein)
Fatlað fólk skal eiga mögu-leika á heimili eftir óskum og þörfum.
Öll heimili eiga að vera í almennri íbúðar-byggð.
Það þarf að senda umsókn fyrir heimili á svæðis-skrif-stofur.
Svæðis-skrifstofur eiga að hafa í sam-ráði við um-sækjendur og sam-býlis-fólk áður en ákvörðun er tekin.
Ef umsækjandi og svæðis-skrifstofa eru ekki sammála fjallar svæðis-ráð um málið.
7. kafli fjallar um hvað skrif-stofur á svæðunum gera. (12. – 15. grein)
Þær eiga að:
Skipu-leggja og bera ábyrgð á þjónustunni.
Safna upp-lýsingum um þörf á þjónustu.
Vinna að bættri þjónustu.
Sjá til þess að fatlað fólk fái sálfræði-aðstoð og félags-ráðgjöf.
Svæðis-ráð. (13. grein)
Í kaflanum er einnig fjallað um svæðis-ráð. Svæðis-ráðin sinna réttinda-gæslu fatlaðra og sjá til þess að fatlað fólk fái þjónustu við hæfi.
Svæðis-ráðin fylgjast með því hvort þjónustan séu í sam-ræmi við lög. Félags-mála-ráðherra getur lokað stofnunum ef svæðis-ráð kemst að því að ekki sé farið eftir lögum.
Þau sjá einnig um að ráða trúnaðar-menn fatlaðra á hverju svæði. (Fjallað er um störf trúnaðar-manns í 37. grein)
Félags-mála-ráðuneytið má gera samning við sveitar-félög, félaga-samtök og einka-aðila um að reka stofnanir eða heimili fyrir fatlað fólk.
Í 8. kafla er fjallað um Greiningar- og ráð-gjafar-stöð ríkisins. (16. grein)
Í 9. kafla er fjallað um málefni barna og fjöl-skyldna fatlaðra. (17. – 23. grein)
Ekki verður fjallað nánar um þessa kafla hér.
10.kafli fjallar um lið-veislu. (24. – 25. grein)
Sveitar-félögin eiga að veita fötluðu fólki lið-veislu ef það óska eftir því.
Lið-veisla er persónu-legur stuðningur og aðstoð, þar sem einstaklingur er ráðinn til að aðstoða fatlaðan einstakling við ýmsar athafnir dag-legs lífs, t.d. að njóta menningar og félags-lífs.
Líka er hægt að fá frekari lið-veislu við ýmsar athafnir dag-legs lífs til að koma í veg fyrir að fólk þurfi að flytja á stofnun. Svæðis-skrifstofur taka ákvörðun um frekari lið-veislu.
11. kafli fjallar um félagslega hæfingu og endur-hæfingu. (26. – 27. grein)
Fatlað fólk á rétt á hæfingu og endur-hæfingu sem eykur getu þess til að starfa og taka þátt í dag-legu lífi.
Það eiga að vera starfandi sér-stakar hæfingar-stöðvar og endur-hæfingar-stöðvar sem bjóða upp á þessa þjónustu.
Einnig eiga að vera starfandi dag-vistar-stofnanir og verndaðir vinnu-staðir sem veita þroska-þjálfun, iðju-þjálfun og starfs-þjálfun.
Fatlað fólk á rétt á peninga-styrk til að kaupa verk-færi eða tæki til at-vinnu eftir hæfingu.
Fatlað fólk á einnig rétt á peninga-styrk til að borga náms-kostnað sem ekki er borgaður sam-kvæmt öðrum lögum.
12. kafli fjallar um atvinnu. (28.-32. grein)
Það á að vera í boði atvinnu-leit og atvinnu-ráð-gjöf fyrir fatlað fólk.
Fatlað fólk á rétt á aðstoð og stuðning við að vinna á al-mennum vinnu-markaði.
Það á að vera í boði vernduð vinna.Vernduð vinna felst í störfum við hæfi hvers og eins. Þar á að vera í boði launuð föst störf og launuð starfs-þjálfun sem undir-býr fatlað fólk fyrir vinnu á almennum vinnu-markaði.
Fatlað fólk á að hafa for-gang þegar ráðið er í starf hjá ríki eða sveitar-félagi ef það er jafn hæft eða hæfara en aðrir umsækjendur. Ef Svæðis-ráð telur að þetta sé brotið getur það krafist skrif-legra skýringa um þá ákvörðun.
Í lögunum segir að reglu-lega skuli gerð könnun á stöðu fatlaðs fólks á vinnu-markaði. Félags-mála-ráðuneytið á að gera þessa könnun í sam-ráði við hags-muna-samtök fatlaðs fólks og aðila vinnu-markaðarins.
Út frá því skal gera tillögur um það sem betur má fara.
Í 13. kafla er fjallað um hús-næðis-mál. (33. grein)
Fatlað fólk á rétt á félags-legum leigu-íbúðum.
Framkvæmdar-sjóður fatlaðra getur veitt pening til fram-kvæmdar-aðila sem byggja eða kaupa félags-legar íbúðir fyrir fatlað fólk.
14. kafli fjallar um ferða-þjónustu og réttinn til að komast leiða sinna.
(34.-35. grein)
Sveitar-stjórnir eiga að fylgjast með því að fatlað fólk komist leiða sinna.
Sveitar-stjórnir eiga að gera áætlanir um bætt aðgengi opin-berra bygginga og þjónustu-stofnanna sam-kvæmt bygginga-lögum.
Ef aðgengi er slæmt sjá svæðis-skrif-stofur um að koma ábendingum um það á fram-færi.
Fatlað fólk sem ekki getur nýtt sér strætó-ferðir á rétt á ferða-þjónustu.
Ferða-þjónustan á meðal annars að hjálpa fólki að komast til:
15. kafli fjallar um réttinda-gæslu fatlaðra. (36.-37. grein)
Svæðis-ráð eiga gæta þess að ekki sé brotið á réttindum fatlaðs fólks, ekki bara sam-kvæmt lögum um mál-efni fatlaðra heldur líka öðrum lögum.
Starfs-menn sem vinna með fötluðu fólki á að gæta réttinda og hags-muna þess.
Trúnaðar-menn fatlaðra. (37. grein)
Sér-stakur trúnaðar-maður á að gæta þess að ekki sé brotið á réttindum fatlaðs fólks, t.d. á heimilum þess, í fjár-málum, einka-lífi og annars staðar.
Forstöðu-menn skulu veita trúnaðar-manni allar upp-lýsingar með sam-þykki hins fatlaða.
Ef hinn fatlaði telur að það hafi verið brotið á réttindum hans getur hann haft samband við trúnaðarmanninn. Trúnaðar-maðurinn á þá að hjálpa hinum fatlaða og veita honum stuðning.
Þeir sem komast að því að brotið sé á réttindum fatlaðs fólks eiga að láta trúnaðar-manninn vita.
Ef brotið er á réttindum hins fatlaða eiga svæðis-ráðin að sjá um að leið-rétta það.
16. kafli fjallar um Framkvæmda-sjóð fatlaðra. (38. – 40. grein)
17. kafli fjallar um fjár-mál og rekstur þjónustu-stofnanna. (41. – 53. grein)
Ekki verður fjallað nánar um þessa kafla hér.
18. kafli fjallar um ýmis atriði. (54. – 55. grein)
Þar kemur meðal annars fram að starfs-fólk sem vinnur með fötluðu fólki má ekki tala um það sem það heyrir og sér í vinnu sinni.